دانلود فایل پژوهش: پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی : بررسی تطبیقی رشوه در فقه امامیه و حقوق ایران

گرایش : فقه و مبانی حقوق اسلامی

عنوان : مطالعه تطبیقی رشوه در فقه امامیه و حقوق ایران

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد یاسوج

دانشکده علوم انسانی، گروه الهیات

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد «.M.A. »

گرایش : فقه و مبانی حقوق اسلامی

عنوان :

مطالعه تطبیقی رشوه در فقه امامیه و حقوق ایران و

قانون مجازات اسلامی

پایان نامه

بخش هایی از متن پایان نامه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

فهرست مطالب

عنوان صفحه

        چکیده………………………………………………………………………………………………………………………………….. 1

        مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………… 1

فصل اول : کلیات

        1-1- طرح پژوهش……………………………………………………………………………………………………………… 5

        1-1-1- اظهار مسئله………………………………………………………………………………………………………….. 5

        1-1-2- پرسش پژوهش…………………………………………………………………………………………………….. 6

        1-1-3- فرضیه های پژوهش…………………………………………………………………………………………….. 6

        1-1-4- اهداف پژوهش……………………………………………………………………………………………………… 6

        1-1-5- سوابق پژوهش……………………………………………………………………………………………………… 6

        1-1-6- جنبه نوآوری پژوهش………………………………………………………………………………………….. 7

        1-1-7- روش پژوهش……………………………………………………………………………………………………….. 7

        1-1-8- فصلهای پژوهش……………………………………………………………………………………………………. 7

        1-1-9- محدودیت ها و معضلات……………………………………………………………………………………. 8

        1-2- مفاهیم………………………………………………………………………………………………………………………. 9

-1            2-1- معنای لغوی رشوه………………………………………………………………………………………… 9

-12-2- معنای اصطلاحی رشوه……………………………………………………………………………………. 9

-3-2-1 مقصود از رشوه در حقوق…………………………………………………………………………………. 12

-4-2-1 تاریخچه رشوه ………………………………………………………………………………………………….. 13

1-2-5- آثار اجتماعی رشوه………………………………………………………………………………………….. 14

        1-2-6- رشوه پدیده شوم اجتماعی………………………………………………………………………………… 15

        1-2-7- مطالعه علل رشوه از منظر اقتصادی………………………………………………………………….. 15

        1-2-8- آثار رشوه در اقتصاد……………………………………………………………………………………………. 16

        1-2-9- زیان ها و مفاسد رشوه……………………………………………………………………………………….. 17

        1-2-10- راههای جلوگیری از رشوه………………………………………………………………………………. 18

        1-2-11- آیا جامعه ظرفیت اجرای عدالت را دارد………………………………………………………… 19

فصل دوم : رشوه در فقه امامیه

        2-1- مطالعه اقوال فقها در معنای رشوه………………………………………………………………………….. 22

        2-2- ادله حرمت رشوه……………………………………………………………………………………………………… 25

        2-2-1-  قرآن……………………………………………………………………………………………………………………. 25

        2-2-2-  سنت ( احادیث و روایات)…………………………………………………………………………………. 29

        2-2-3-  اجماع ( نظرات فقها)………………………………………………………………………………………… 31

        2-2-4-  عقل…………………………………………………………………………………………………………………….. 32

        2-3- عناصر تحقق رشوه…………………………………………………………………………………………………… 33

        2-3-1- مرتشی…………………………………………………………………………………………………………………. 34

        2-3-2- راشی……………………………………………………………………………………………………………………. 35

        2-3-3-رایش……………………………………………………………………………………………………………………… 37

        2-3-4-مال الرشوه…………………………………………………………………………………………………………….. 37

        2-4- مصادیق رشوه در فقه………………………………………………………………………………………………. 38

        2-4-1-  هدیه…………………………………………………………………………………………………………………… 38

        2-4-2- شک در حرمت هدیه…………………………………………………………………………………………. 40

        2-4-3- فرق میان هدیه و رشوه……………………………………………………………………………………… 41

        2-4-4- جعل…………………………………………………………………………………………………………………….. 43

        2-4-5- فرق میان جعل و رشوه……………………………………………………………………………………… 44

        2-4-6- هدیه به قاضی…………………………………………………………………………………………………….. 45

        2-4-7- رزق………………………………………………………………………………………………………………………. 46

        2-4-8- حکم ارتزاق قاضی………………………………………………………………………………………………. 47

        2-4-9- فرق اجرت و ارتزاق……………………………………………………………………………………………. 49

        2-5- حقیقت رشوه……………………………………………………………………………………………………………. 49

        2-5-1- رشوه به قاضی که رشوه در حکمش می نامند………………………………………………… 49

        2-5-2- رشوه در غیرحکم……………………………………………………………………………………………….. 51

        2-5-3- رشوه برای رسیدن به امر مباح و دفع ظلم و حق قانونی خود………………………. 52

        2-6- ضمان در رشوه………………………………………………………………………………………………………… 52

        2-7- ضمان در رشوه، ضمان عقدی می باشد یا قهری………………………………………………………… 54

        2-8- منشاء رشوه………………………………………………………………………………………………………………. 56

        2-9- رشوه در ادارات………………………………………………………………………………………………………… 57

        2-10- انواع رشوه اداری…………………………………………………………………………………………………… 58

        2-10-1-  بیع محاباتی…………………………………………………………………………………………………….. 58

        2-10-2- وجه نقد……………………………………………………………………………………………………………. 59

2            -11- اقسام رشوه……………………………………………………………………………………………………… 60

        2-11-1- رشوه اهدایی…………………………………………………………………………………………………….. 60

        2-11-2- رشوه بیانی……………………………………………………………………………………………………….. 60

        2-11-3- رشوه طعامی…………………………………………………………………………………………………….. 61

        2-11-4- رشوه خیالی یا سیاسی……………………………………………………………………………………. 61

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

        2-11-5- رشوه ناموسی……………………………………………………………………………………………………. 62

        2-11-6- رشوه مادی……………………………………………………………………………………………………….. 62

        2-12- نتیجه گیری………………………………………………………………………………………………………….. 63

فصل سوم : رشوه در حقوق و در قانون مجازات اسلامی

        3-1- قانون مجازات اسلامی تعزیرات و مجازاتهای بازدارنده ارتشاء و…………………………… 66

        3-1-1- ماده 588……………………………………………………………………………………………………………. 66

        3-1-2- ماده 589……………………………………………………………………………………………………………. 67

        3-1-3- ماده 590……………………………………………………………………………………………………………. 69

        3-1-4- ماده 591……………………………………………………………………………………………………………. 70

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی انتهای صفحه بخوانید              

        3-1-5- ماده 592……………………………………………………………………………………………………………. 71

        3-1-6- ماده 593……………………………………………………………………………………………………………. 73

        3-1-7- ماده 594……………………………………………………………………………………………………………. 74

        3-2- قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشا……………………………………………………………………… 75

        3-3- اقدام مرتکب…………………………………………………………………………………………………………….. 76

        3-4- مجازات……………………………………………………………………………………………………………………… 77

        3-5- میزان مجازات جرم رشوه……………………………………………………………………………………….. 78

        3-6- مجازات واسطه رشاء و ارتشاء…………………………………………………………………………………. 79

        3-7- تکرار و تعدد جرم در رشا و ارتشا………………………………………………………………………….. 80

        3-8- عناصر تحقق رشوه در حقوق………………………………………………………………………………….. 80

        3-8-1-  رشاء……………………………………………………………………………………………………………………. 81

        3-8-2-  رایش………………………………………………………………………………………………………………….. 85

        3-8-3-  ارتشاء…………………………………………………………………………………………………………………. 86

        3-9- نظریات اداره حقوقی در خصوص ارتشاء……………………………………………………………….. 89

        3-10- مصادیق تمثیلی ارتشاء…………………………………………………………………………………………. 90

        3-11- معامله در مقام رشوه…………………………………………………………………………………………….. 92

        3-12- برخوردهای مادی………………………………………………………………………………………………….. 93

        3-12-1-  تعزیر مالی……………………………………………………………………………………………………….. 93

        3-12-2- حبس………………………………………………………………………………………………………………… 93

        3-12-3-  برکنار کردن افراد خلافکار از مشاغل……………………………………………………………. 93

        3-13- مطالعه تطبیقی مصادیق رشوه در فقه و حقوق…………………………………………………. 94

        3-14- نتیجه گیری………………………………………………………………………………………………………….. 98

          فهرست منابع    99

چکیده

واژه رشوه دارای معانی متعدد و عام می باشد، و شامل همه ابواب مانند باب قضا می گردد، و از لحاظ معنای لغوی نمی توان آن را به باب خاصی محدود نمود. اگر آن را فعل راشی بدانیم، یا موضوع آن به حساب آوریم، در همه ابواب جاری می باشد .رشوه،چیزی می باشد که برای از بین بردن حق یا اثبات باطل داده می گردد، که اختصاص به باب قضا ندارد . اکثر فقیهان اسلامی به حرمت رشوه اجماع دارند، و در حقوق رشوه دادن مالی می باشد به مأمور رسمی یا غیر رسمی دولتی یا بلدی به مقصود انجام کاری از کارهای اداری یا قضایی ولو اینکه آن کار مربوط به شغل گیرنده مال نباشد.

در رشوه چهار عنصر دخالت دارند: راشی، مرتشی، رائش و مال الرشوه.

در قانون مجازات اسلامی، بحث از رشوه در مواد 588 تا 594 در مبحث دوم، از مباحث مربوط به تعزیرات و مجازاتهای بازدارنده  و احکام آن آمده می باشد.

واژه های کلیدی : رشوه، راشی، رشا، رایش، ارتشا

مقدمه

بنا به ضرورت پژوهش و مطالعه جوانب فقهی و حقوقی موضوع رشوه، که یکی از مهمترین موضوعات اداری در نظام حکومتی ما و سایر حکومتها در طول تاریخ بوده این پایان نامه تهیه و کوشش گردیده تا حد امکان مطالب مربوط به آن به صورت مستند مورد مطالعه قرار گیرد. امّا با توجّه به اهمّیت شناخت چنین موضوعی، کتاب و یا رساله مشخص و مدوّن فقهی و حقوقی در این ارتباط وجود نداشته، از این رو بر آن شدیم تا با انجام تحقیقی در این زمینه خلأ موجود را تا حدّی پر نماییم. در مورد حرمت رشوه میان فقیهان اسلامی در مورد اینکه آیا رشوه حرام می باشد و یا حرام نیست همۀ آنها اجماع دارند،که رشوه حرام می باشد و فقط در چند مسئله جزئی با هم اختلاف نظر دارند مانند اینکه اگر رشوه دهنده برای رسیدن به حق خود چاره ای غیر از رشوه نداشته باشد، که در این صورت، تنها رشوه گیرنده مرتکب فعل حرام می باشد و بعضی از فقها همین مورد را نیز حرام دانسته اند.

رشوه در لغت به معنای وجه یا مالی می باشد که برای ابطال حق و احقاق باطل پرداخت می گردد ، لکن در اصطلاح قانون قبول وجه یا مالی می باشد که کارکنان دولت و یا سایر کارکنان به سبب انجام وظیفه دریافت  می کنند با در نظر داشتن تعریف فوق هبه، هدیه ، تحفه، قرض الحسنه مشمول حکم این ماده نمی شوند.

رشوه اگر چه از دیر باز در جوامع موضوعیت داشته و در هر دوره  قوانینی  برای مبارزه و برخورد با آن وضع شده می باشد امّا نمی توان انکار نمود که این جرم در عصر ما و به ویژه با گسترده شدن سیستمهای اداری و ابعاد وسیع نیازهای انسانی از رنگ و لعاب دیگری برخوردار شده می باشد. این را هم ناگفته نگذاریم که رشوه گرچه در اصل در مورد « قضاوت قضات » بکار رفته ، اما یکی از کاربردی ترین مسائل در جامعه امروزی می باشد که از نظر فقهی و حقوقی معنی وسیعی دارد . و هر کسی که پول، هدیه، انعام و بخشش و یا حتی خدمتی را به Aهر اسم و هر عنوان از کسی دریافت دارد که پیش روی آن حق را باطل کند یا باطلی را حق نماید یا نوبتی را بر هم زند و یا برای کاری که جزء وظایف و مسؤولیتهای اوست چیزی دریافت دارد در مفهوم وسیع رشوه داخل می باشد و همۀ اینها گناه و حرام می باشد.

رشوه ، سدّی محکم و مانعی بزرگ در راه اجرای عدالت اجتماعی به شمار می رود. رشوه ، یکی از دامهای درآمد نامشروع و کسب ثروتهای کلان یکشبه می باشد. دین اسلام که همواره به خاطر نحوه توجه خاص خود به جامعه و بشر ، آیینی کامل و مترقی به شمار می آمده ، مسأله رشوه را از نظر دور نداشته و با شیوه های عملی و نظری کوشیده می باشد تا ریشه های این کردار زشت را در ضمیر افراد و در عمق جامعه بخشکاند.

مبارزه با این بلای عظیم که دنیای امروز را فراگرفته کار سختی است و از هر بلا و بیماری و جنگی خطرناکتر می باشد زیرا که با معیارهای مادی نمی توان با آن به مقابله برخاست ، بلکه در درجه اوّل آموزشهای فرهنگی و از همه مهمتر ایمان نیرومند الهی و دینی لازم می باشد. مردم بایستی آموزش ببینند ، و بدانند که اگر این بلا گسترش پیدا کند همه در عذاب و زحمت خواهند بود و زندگی در اجتماع برای همه مشکل و طاقت فرسا و مرگبار خواهد گردید همه بایستی آموزش ببینند و بدانند که رشوه خواری دنیا و آخرت بشر را تباه و پیشگاه خدا روسیاه می کند.

و از نظر حقوقی نیز رشاء و ارتشاء مانند جرائم عمومی هستند که از نظر شرع مقدس اسلام ، ارتکاب آنها مذموم و ناپسند شمرده شده می باشد، به طوری که شارع در این خصوص مقرر داشته : ” الراشی والمرتشی     کلا هما فی النار”.رشوه هم در دین اسلام و هم در عرف جامعه ما امری بسیار ناپسند تلقی می گردد و حتّی قبل از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی کمتر کسی حاضر می گردید چنانچه مرتکب چنان کار خلاف و مذمومی گردیده بود کسی از آن آگاه گردد امّا متأسفانه در حال حاضر گویا زشتی این کار خاصیت خود را از دست داده از همین رو برای مقابله باندها و تشکیلات موجود در بعضی ادارات ، قانونگذار ماده 4ق. ت م م1. 1. ک ، را وضع و تصویب نموده می باشد به موجب ماده 4 ق. ت م م 1. 1. ک کسانی که با تشکیل یا رهبری شبکه چند نفری به امر ارتشاء اختلاس و کلاهبرداری مبادرت ورزند علاوه برضبط کلیه اموال منقول و غیرمنقول که از طریق رشوه کسب کرده اند به نفع دولت و استرداد اموال مذکور، به دولت یا افراد به جزای نقدی معادل مجموع آن اموال و انفصال دائم از خدمات دولتی و حبس از پانزده سال تا ابد محکوم می شوند و درصورتی که مصداق مفسدفی الارض باشند مجازات آنها مجازات مفسدفی الارض خواهد بود.

در این پایان نامه به مقایسه تطبیقی رشوه در فقه امامیه و حقوق ایران و قانون مجازت اسلامی پرداخته شده می باشد و مباحث مختلفی را مانند ادله حرمت رشوه ، مصادیق رشوه و عناصر تحقق رشوه و … را موردبررسی قرار داده ایم.

1-1 – طرح پژوهش

1-1-1- اظهار مسأله

از نظر لغوی ، رشوه اسم مصدر و اصطلاحاً ناقص واوی به معنای کود و خاشاک یا طناب می باشد. «رشا» از مصدر «یرشی» به معنای رشوه دادن و «ارتشاء» مصدر ثلاثی مزید از باب افتعال به معنای رشوه گرفتن یا قبول کردن رشوه می باشد. اسم فاعل آن در باب ثلاثی مجرد، «راشی» و در باب افتعال، «مرتشی» می باشد. (المنجد ، 1377، ص680 ).

وجه تسمیه رشوه به کود این می باشد کشاورز با دادن کود به زمین آن را برای زراعت و باروری آماده می کند و در مقام مقایسه ، راشی مانند کشاورز با دادن «مال الرشا» نظر مرتشی را به خود جلب می کند تا خواسته او را انجام دهد. وجه تسمیه رشوه به طناب ، آن می باشد که ریسمان را برای بیرون آوردن آب از چاه به دلو     می بندند و در این جا راشی برای رسیدن به مقصود خود از طریق مرتشی طناب (رشا) را به او می بندد و اورا در اختیار خود درمی آورد. (جابری عربلو ، 1363).

ودر مجمع البحرین درتعریف رشوه آمده می باشد: « الرشوه ما یعطیه الشخص الحاکم و غیره لیحکم له أو یحمله علی ما یرید و الرشوه قل ما تستعمل إلا فیما یتوصل به إلی إبطال حق أو تمشیۀ باطل.»                         یعنی رشوه چیزی می باشد که شخص آن را به حاکم یا غیر او می دهد تا به نفع او حکم کند یا او را بر آن چیز که می خواهد وادار سازد. رشوه به کار برده نمی گردد مگر در آنجا که به وسیله آن ابطال حق یا رسیدن به باطل دسترسی حاصل گردد.(طریحی، 1416، ج1،ص184) .

در کتاب صاحب جواهر آمده می باشد : « الوصله الی الحاجه بالمصانعه » یعنی رشوه چیزی می باشد برای رسیدن به مقصد از راه زد و بند. (نجفی، بی تا،ج22، ص146).

همان گونه که معانی متعددی که برای رشوه گفته اند بر می آید رشوه دارای معانی عام بوده، شامل همه ابواب، مانند باب قضا می گردد و نمی توان به لحاظ معنای لغوی آن را به باب خاصی محدود نمود. لذا خواه رشوه را فعل راشی بدانیم یا موضوع آن به حساب آوریم، در همه ابواب جاری می باشد و همان گونه که در المنجد آمده می باشد « ما یعطی لإبطال حق أو إحقاق باطل » .

رشوه چیزی می باشد که برای از بین بردن حق یا اثبات باطل داده می گردد که اختصاص به باب قضا ندارد چه بسا در عرف موجود غلبه آن در باب غیر قضا باشد. ( المنجد، 1377، ص680 ). بر این اساس به رغم آنکه در غالب کتابهای فقهی مانند عروةالوثقی ( طباطبایی یزدی، بی تا ، ج2، ص24)،                          تحریرالوسیله(خمینی، بی تا، ج2، ص406) و تکملۀ المنهاج ( خویی، بی تا، ج41، ص8 )، رشوه در باب قضا بکار رفته ، به نظر می رسد چنین حصری با معنای لغوی رشوه سازگار نیست و با در نظر داشتن معنای عام آن در لغت، رشوه عبارت می باشد از : « توافق اراده دو شخص درمورد این که یکی از آنها چیزی را به دیگری بدهد تا نفعی به وی برساند و دیگری در برابر آن کاری انجام دهد یا کاری را ترک کند که در حیطه وظایف و مأموریت او می باشد » بنا بر این جایگاه شغلی و اجتماعی مرتشی در وقوع جرم اثری ندارد.

1-1-2- پرسش پژوهش

1) رشوه از منظر فقهی و حقوقی به چه معنا می باشد؟

2) چه تفاوت و شباهت هایی میان رشوه در فقه امامیه با حقوق ایران هست؟

3) بین هدیه و رشوه از لحاظ ماهیت چه ارتباط ای هست؟

1-1-3- فرضیه های پژوهش

  1. مفهوم رشوه در فقه امامیه چیزی می باشد که برای از بین بردن حق یا اثبات باطل داده می گردد و در حقوق نیز مالی می باشد به مأمور رسمی یا غیررسمی دولتی یا بلدی به مقصود انجام کاری از کارهای اداری یا قضایی ایران می باشد.
  2. از نظر اکثر فقهای امامیه و حقوق ایران رشوه حرام می باشد و در فقه مجازاتی برای عاملین رشوه تعیین نشده و در حقوق مجازاتهایی که در قانون مجازات اسلامی آمده از قبیل تعزیرات شرعی می باشد که بنا به صلاحدید حاکم تعیین می گردد.
  3. رشوه به ازای انجام کاری مادی می باشد اما هدیه جهت خشنودی عاطفی می باشد.

1-1-4- اهداف پژوهش

  1. مطالعه مصادیق رشوه در فقه امامیه و حقوق ایران.
  2. مقایسه دیدگاه فقهای مختلف در خصوص رشوه.
  3. مقایسه مفاهیم و مصادیق رشوه و هدیه در فقه امامیه و حقوق ایران.

1-1-5- سوابق پژوهش

در خصوص بحث رشوه علاوه بر آیات قرآنی کتاب های زیر نیز به گونه مستقل به آن پرداخته اند.

بحث از رشوه از همان دوره های آغازین بشر یعنی در زمان پیدایش اولین مجموعه های بشری و زندگی جتماعی که این نوع زندگی که با در کنار هم قرار گرفتن انسانها و به تبع آن تزاحم حقوق و نزاع بر سر منافعشان همراه بود سبب مراجعه به اشخاص ثالث گردید که این زمینه را برای بروز رشاء و ارتشاء فراهم آورد و در زمان صدر اسلام نیز فقیهان اسلامی از همان آغاز در کتاب ها و رساله های خود بخشی را تحت عنوان رشوه نگاشته اند که برای نمونه به بعضی از آنها تصریح می کنیم.

– شیخ انصاری در کتاب المکاسب فصلی به «الرشوه حرام» اختصاص داده می باشد.

– شیخ طوسی نیز در کتاب المبسوط فی الامامیه بخشی را به رشوه اختصاص داده می باشد.

– طباطبایی یزدی در کتاب تکملة العروة الوثقی فصلی به عنوان رشوه آورده می باشد

– امام خمینی در تحریر الوسیله فصلی را تحت عنوان رشوه باز کرده می باشد.

– نجفی اصفهانی در کتاب جواهر الکلام فصلی تحت عنوان رشوه اختصاص داده می باشد.

در قرون معاصر نیز موضوع رشوه ابعاد گسترده تری پیدا کرده و نویسندگان و فقیهان با اتکا به به کتاب و سنت و نظریات فقیهان دوره نخستین در خصوص رشوه و احکام آن به بحث و نقد و مطالعه پرداخته اند . از نظر حقوقی نیز می توان به کتاب قانون مجازات اسلامی  تصریح نمود که مواد 588 تا 594 آن اختصاص به بحث ارتشاء دارد و همۀ نویسندگان کتب حقوقی براساس همین مواد و بحث و مطالعه پیرامون رشوه پرداخته اند که مانند آنها می توان به کتاب «کلاهبرداری، اختلاس، ارتشا در دیوان عالی کشور، یدالله بازگیر» تصریح نمود.

1-1-6- جنبه نوآوری پژوهش

با در نظر داشتن ظرافت خاص رشوه و نزدیکی آن با مواردی زیرا هدیه، جعل، رزق، سحت و همچنین تفاوت نظر بعضی از فقها در خصوص این موضوع که آیا رشوه حرام می باشد یا نه و آیا رشوه فقط در حکم و قضاوت جاری می باشد و یا در غیر حکم و قضاوت نیز جاری می باشد؟در این رساله برآنیم تا با مطالعه نظرات مختلف در فقه امامیه و حقوق ایران و همچنین مقایسه رشوه و هدیه از منظر فقهی و حقوقی کاری متفاوت با سایر         نگاشته های مرتبط با رشوه ارائه نماییم.

تعداد صفحه :113

قیمت : 14700تومان