متن کامل: پایان نامه ارشد رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی: بررسي تطبيقي جايگاه حقوقي اسير جنگي در حقوق بين‌الملل عمومي

گرایش :  فقه و مبانی حقوق اسلامی

عنوان : بررسي تطبيقي جايگاه حقوقي اسير جنگي در حقوق بين‌الملل عمومي

دانشگاه آزاد اسلامي

واحد ياسوج

دانشكده علوم انسانی، گروه الهیات

پايان‌نامه براي دريافت درجه كارشناسي ارشد «M.A.»

گرایش: فقه و مبانی حقوق اسلامی

عنوان:

بررسي تطبيقي جايگاه حقوقي اسير جنگي در حقوق بين‌الملل عمومي و فقه اماميه

استاد راهنما:

دكتر حسينعلي ملك نسب

استاد مشاور:

دكتر علی پورجواهری

پایان نامه

بخش هایی از متن پایان نامه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

فهرست مطالب

عنوان                        صفحه

چكيده 1

مقدمه 2

فصل اول: کلیات

1- كليات 3

1-1- طرح تحقيق 3

1-1-1- بيان مسأله 3

1-1-2- پرسش‌های پژوهش 5

1-1-3- فرضیه‌های پژوهش 6

1-1-4- اهداف پژوهش 6

1-1-5- سوابق پژوهش 6

1-1-6- جنبه نوآوري تحقيق 7

1-1-7- روش تحقيق 7

1-1-8- محدوديت‌ها و مشكلات 8

1-2- مفاهيم 8

1-2-1- معنای اسیر جنگی 8

1-2-2- مقصود از اسیر، در عرف حقوق بین الملل 9

1-2-3- اسیر جنگی در اسلام 10

1-3- تاریخچه وضعیت اسیر جنگی 11

1-3-1- سیر تاریخی اسیر جنگی در قرون وسطی 11

1-3-2- حقوق اسیران جنگی در دوران معاصر 15

1-3-3- منابع بین الملل حقوق اسیران جنگی 17

1-3-4- انگیزههای گرفتن اسیر 19

1-4- اصول مرتبط با حقوق اسیر جنگی از منظر فقه اسلام 20

1-4-1- اصل رعایت عدالت 20

1-4-2- اصل وفای به عهد 21

1-4-3- اصل دعوت به اسلام 23

1-4-4- اصل مجاهده (جهاد) با کفار 25

فصل دوم: حقوق اسیر جنگی در اسلام

2- حقوق اسیر جنگی در اسلام 31

2-1- دستورات اخلاقی و انسانی اسلام درمورد اسیران 31

2-2- اسیر از منظر قرآن کریم 33

2-3- انواع اسیر 39

2-4- تاریخ بردگی اسیران 41

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

2-5- حقوق اسیران جنگی در اسلام 43

2-5-1- رفتار محبت‌آمیز با اسیر 44

2-5-2- هزینه زندگی و غذا دادن به اسیر 46

2-5-3- رفتار خوب و انسانی و متناسب با شخصیت اسیر 48

2-5-4- تهیه وسایل رفت و آمد برای اسیر 50

2-5-5- مداوای اسیران مجروح 51

2-5-6- عدم جدایی مادر و فرزند اسیر 51

2-5-7- اصلاح و تربیت اسیران 52

2-5-8- منع اسارت زنان، کودکان و افراد ناتوان 53

2-5-9- کارکردن اسیر 56

2-5-10- افشای اسرار نظامی 57

2-5-11- بهره گیری از اسیران به عنوان سپر 57

2-5-12- شکنجه و مثله کردن اسیران 58

2-5-13- آزادی اسیران 58

2-5-14- حقوق اسیر، قبل و بعد از پایان جنگ 59

2-5-14-1- مطالعه نظریه بعضی از فقهای معروف امامیه در خصوص راه‌های پایان اسارت 64

2-6- مبادله اسیران جنگی در اسلام 66

2-7- امتیازهاى اسلام در مورد اسیران 69

2-8- اسارت بغات، راهزنان و مرتدین 70

2-9- اسیر مسلمان در دارالحرب 71

2-10- موجبات انتهای اسارت 73

2-10-1- امانخواهی( پناهندگی) 74

2-10-2- قتل اسیران جنگی براساس مصالح مسلمین 74

2-10-3- بردگی اسیران جنگی 76

2-10-4- آزادی مشروط (با پرداخت فدیه) 77

2-10-5- آزادی غیرمشروط (منت نهادن بر اسیر و آزادی وی) 78

2-11- روش های برخورد با اسیر جنگی 78

2-12- نتیجه فصل 84

 

فصل سوم: جایگاه اسیر جنگی در حقوق بین الملل

3- جایگاه اسیر جنگی در حقوق بین الملل 87

3-1- قرارداد ژنو و سیر تاریخی آن 87

3-2- سیر تاریخی اهمیت به وضعیت اسرای جنگی 89

3-3- نقض حقوق اسیران در جهان امروز 92

3-4- محدوده شمول اسیر جنگی 94

3-4-1- در مخاصمات مسلحانه بینالمللی 94

3-4-2- در مخاصمات مسلحانه غیر بینالمللی 95

3-5- حقوق صحنة درگیری یا «معرکه» و حق اسیر گرفتن 96

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی انتهای صفحه بخوانید              

3-6- مفهوم اسیر در کنوانسیون ژنو 97

3-7- حقوق بشر و اسرای جنگی 98

3-8- آغاز و موجبات اسارت 99

3-9- وضعیت حقوقی اسیران جنگی 102

3-9-1- رفتار انسانی نسبت به اسیران 102

3-9-2- حفظ و نگهداری اسیران 103

3-9-3- اعلام مشخصات اسیران 103

3-9-4- ممنوعیت کشورها از اجبار اسیران به دادن اطلاعات 103

3-9-5- اعلام اسارت به کشور متبوع اسیران 104

3-9-6- شرایط زندگی در اردوگاههای اسیران 104

3-9-7- اشتغال به کار اسیران 104

3-9-8- مصونیت اموال شخصی اسیران 105

3-9-9- اعطای کمک‌های مادی به اسیران 106

3-9-10- انجام فرائض  و مراسم مذهبی اسیران 106

3-9-11- مکاتبات اسیران 106

3-9-12- منع گروگانگیری اسیران 106

3-9-13- اعمال حقوق مدنی از سوی اسیران 106

3-9-14- منع اقدامات تلافی‌جویانه نسبت به اسیران 107

3-9-15- شکایات اسیران از وضعیت اسارت 107

3-9-16- فرار اسیران 107

3-9-17- تدابیر انضباطی و کیفری در مورد اسیران جنگی 108

3-10- طرفداری بینالمللی از اسیران جنگی 108

3-10-1- کشور حامی 109

3-10-2- کمیته بین‌المللی صلیب سرخ 110

3-10-3- نماینده معتمد اسیران 110

3-10-4- سازمانهای بینالمللی انسانی وبشر دوستانه 110

3-11- پایان اسارت جنگی 111

3-11-1- فوت اسیران 111

3-11-2- مبادله اسیران 111

3-11-3- ضمانت یا قول اسیران 112

3-11-4- فرار اسیران 112

3-11-5- جراحت و بیماری شدید اسیران 113

3-11-6- پایان مخاصمات فعال 113

3-12- نتیجه‌گیری فصل 115

4- نتيجه‌گيري و پیشنهادات 117

4-1- نتیجه گیری 117

4-2- پیشنهادات 120

فهرست منابع 121

چكيده

جنگها چه حق و چه باطل و چه در گذشته و چه در حال ضایعاتی دارد که‏ مانند اسارت گروهی از انسانها می باشد که معمولا به آنان اسیران جنگی گفته‏ می‏گردد.

اسیر جنگی کسی می باشد که در حین یک مخاصمه ی مسلحانه ی بین المللی از سوی دشمن دستگیر می گردد یا خود را تسلیم آنان می ‌کند و در نتیجه اقتدار و اختیار طرف متخاصم قرار می‌گیرد. اسلام در اصل، دین عقل و منطق، رأفت و محبت و رحمت می باشد، دین بشر‌سازی و بشر‌دوستی از راه ملاطفت و مهرورزی می باشد. در اسلام، اسير جنگي داراي حقوق و احكامي می باشد كه مسلمانان به هر شكل، موظف به رعايت آن مي‏باشند.

در عهدنامه ها و حقوق بین الملل نیز برای اسیر جنگی حقوقی در نظر گرفته شده می باشد. در این پایان نامه به مطالعه تطبیقی حقوق اسیر جنگی در فقه امامیه و حقوق بین‌الملل پرداخته ایم. ومباحث مختلفی را مانند حقوق انسانی اسیر جنگی، برخورد با اسیر جنگی، راه‌های پایان اسارات و … را مورد مطالعه قرار داده ایم.

در مجموع مشخص گردید که اسلام حقوق اسیر جنگی را در همه موارد مرتبط با حقوق بین الملل رعایت کرده بلکه حتی در مواردی بیش از حقوق بین الملل به این مسأله پرداخته می باشد. در اسلام به شخصیت و کرامت انسانی اسیر بیش از حقوق سایر کشورها و ادیان پرداخته می باشد.

واژه هاي كليدي: آزادی، اسیر جنگی، بردگی، برخورد انسانی، حقوق بین‌الملل، فقه امامیه.

مقدمه

یکی از موضوعاتی که همواره در روابط بین‌المللی در گذشته و حال مطرح بوده و از مهم­ترین سرفصل‌های طرفداری بشردوستانه به شمار می‌آید، مسئله­ی حقوق اسرا می باشد. در گذشته­ی نه چندان دور اسرای جنگی مورد بی‌مهری‌های بسیار بوده و این‌گونه افراد معمولا با سرنوشتی شوم از قتل­، کور­شدن­، عقیم گردیدن­، تحمل بردگی و کارهای سخت تا پایان عمر روبرو بوده و در کمتر مواردی­، دولت گیرنده­ی اسیر در برابر منت بر اسرا و یا گرفتن فدای مالی سنگین حاضر به آزاد­کردن اسرا بوده می باشد.

­مقررات بین‌المللى در سایر نظام‌هاى حقوقى، به تدریج پس از پیدایش جامعه­ی ملل و سپس سازمان ملل متحد شكل حقوقى و قانونى به خود گرفت، و كشورها با تصویب و امضاى این مصوبات، به صورت قانونى، خود را ملزم به مراعات آن مى‌دانند؛ اما همان‌گونه كه از ماده­ي دوازدهم كنوانسیون ژنو به دست مى‌آید، از نظر سازمان‌هاى بین‌المللى مواردى غیر از شكنجه و سخت‌گیرى‌هایى كه منجر به فوت یا بیمارى شدید اسیران گردد به­عنوان تخلف مهم به شمار نمى‌آید.

در اسلام، نیز اسير جنگي داراي حقوق و احكامي می باشد كه مسلمانان به هر شكل، موظف به رعايت آن مي‏باشند. مانند اين حقوق، تکریم به اسير و رفتار محبت آميز با او مي‏باشد.

در این پژوهش کوشش شده می باشد که به شکل تطبیقی به مقایسه حقوق اسیر در فقه اسلام و حقوق بین الملل پرداخته گردد.

 

1-1- طرح تحقيق

1-1-1- بيان مسأله

اسیر جنگی کسی می باشد که در حین یک مخاصمه مسلحانه از سوی دشمن دستگیر می گردد یا خود را تسلیم آنان می کند. در واقع اسیر جنگی ، مشمول وضعیت حقوقی ویژه ای می باشد که بر اساس آن در یک سلسله امتیازاتی نسبت به افراد عادی که مرتکب جرایمی مانند قتل، جرح یا اقدام علیه نظم و امنیت می شوند، برخوردار باشند (ابراهیمی، 1373، ص85).

در فقه اسلامی به دشمنان جنگجویی که علیه اسلام حمله مسلحانه کرده و قادر بر جنگ بوده و به دست مجاهدان دستگیر می­شوند اطلاق می­گردد، خواه آن افراد نیروی اصلی باشند یا داوطلبانه یا با پول اجیر شده یا جاسوس باشند و کسانی که توان حمل اسلحه نداشته باشند مانند راهبان، کشاورزان، زنان و…. از این تعریف خارج‌اند (ابن قدامه، 1410ق، ج8، ص373).

از نظر مقررات بین‌المللی، اسرا، نیروهایی هستند مسلح و سازمان یافته که تحت یک فرمانده مسئول در یک رژیم انتظامی داخلی انجام وظیفه می نمایند (ابراهیمی، 1373، ص85).

در کنوانسیون 1949 ژنو، اسرای جنگی تعریف نشده‌اند و تنها به معرفی افرادی که از حقوق مندرج در این کنوانسیون برخوردارند اكتفا شده می باشد. در حالی‌که در فقه اسلامی همه­ی افراد دستگیر شده از جبهه­ی دشمن كه توانایی رزم را داشته و از نیروهای دشمن به شمار می‌آیند، اسیر نامیده می شوند، لذا همه­ی حقوق و توصیه‌های مطرح شده در فقه اسلامی در مورد آنان لازم‌الاجرا می باشد. خواه به صورت علنی به ‌نفع دشمن فعالیت نموده و یا غیر­علنی به صورت منظم و تحت فرماندهی فردی معین و یا غیر­معین و با علامت مخصوص و یا بدون علامت قابل رؤیت از راه دور به مبارزه پرداخته باشند (بيگدلي، 1363، ص25).

بنابر این تفاوتی که تعریف فقهی و حقوق بین الملل در این خصوص دارد، این می باشد که از دید فقهی به وحدت سازمانی، فرماندهی و انتظام داخلی توجهی نمی گردد و اگر شخصی این سه ویژگی را از حیث جایگاه نداشته باشد، از نظر اسلامی اسیر جنگی به شمار می رود و از کلیه حقوقی که مقررات بین المللی نیز مقرر نموده می باشد برخوردار می گردد (ابراهیمی، 1373، ص85).

برخي از مهمترين حقوق اسير جنگي در اسلام عبارت اند از:

  • تکریم به اسير و رفتار محبت آميز با او مي‏باشد.
  • مداواي مجروحان می باشد؛ زيرا اين اقدام مقتضاي احسان و نيكي می باشد و مسلمانان نيز به آن امر شده‏اند، بويژه اگر اسير، خود، مسلمان باشد.
  • رفتار خوب و متناسب با شخصيت آنان می باشد.
  • عدم تحميل فشار بر او و تهيه كردن وسائط نقليه لازم براي انتقال وي به پشت جبهه مي‏باشد و در صورتي كه مركبي براي انتقال او در دسترس نبوده و اسير نيز از راه رفتن ناتوان باشد، بايد او را آزاد كرد؛ زيرا حكم امام در مورد وي معلوم نيست و ممكن می باشد حكم به آزادي او صادر گردد (همان، ص87).

گروهي از فقهاي شيعه بين دو حالت اسارت قبل از پايان جنگ و بعد از پايان آن فرق قائل شده و عقیده دارند كه حكم اسير قبل از پايان جنگ، يا گردن زدن می باشد و يا قطع دست و پا تا اينكه آنقدر خون از بدن اسير بيايد تا بميرد. اينان مستند خود را آيه 33 از سوره مائده ذكر كرده‏اند: « إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الأرْضِ فَسَادًا أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الأرْضِ؛ کیفر آنها که با خدا و پیامبرش به جنگ برمی خیزند، و اقدام به فساد در روی زمین می کنند ، ( و با تهدید اسلحه ، به جان و مال و ناموس مردم حمله می برند ، ) فقط این می باشد که اعدام شوند یا به دار آویخته گردند یا ( چهار انگشت از ) دست ( راست ) و پای ( چپ ) آنها ، بعکس یکدیگر ، بریده گردد و یا از سرزمین خود تبعید گردند (حر عاملي، 1416ق، ص 137).

البته گروهي ديگر علاوه بر دو مورد پيشين مورد سومي راكه عبارت از فداء می باشد، مورد توجه قرار داده‏اند. ابي الصلاح حلبي در اين مورد در كتاب الكافي في‏الفقه مي‏نويسد: «زمانی که مسلمانان کافری را اسیر گرفتند، اسلام را بر او عرضه می کنند و ترغیب به اسلام می گردد، اگر اسلام آورد او را آزاد می‌کنند و اگر جلوگیری نمود اسیر می باشد و جنگ هم برپا می باشد. اما بین قتل او و به صلیب کشیدنش تا اینکه بمیرد و قطع دست و پایش مخیر می باشد و ترک او تا اینکه در خونش غلطان شده و بمیرد و یا فدیه می‌گیرد» (حلبي، 1382، ص350).

ملاحظه مي‏گردد كه عبارت «اوالفداء به» مشخص كننده مقصود فقيه گرانقدر مي‏باشد. اما اگر اسير پس از پايان جنگ، دستگير گردد، علاوه بر منّ و فداء، حكم سومي نيز قابل اجراست و آن بردگي شخص اسير می باشد. البته اين حكم فقط در صورت صلاحديد حاكم شرعي قابليت اجرا دارد و علت تشريع آن نيز مربوط به وضعيت موجود در صدر اسلام و از باب مقابله به مثل بوده‏می باشد (زحيلي، 1412، ص 39) و به اين ترتيب تا آنجا كه مثل اینکه در تاريخ اسلام آمده، حتي يك مورد نيز نقل نشده می باشد كه پيامبر (ص) جنگجويي را پس از اسارت، به بردگي گرفته باشد (ابراهيمي، 1372، ص60). البته اهل تسنن فرقي ميان اسارت در حين جنگ و پس از آن قائل نيستند و بر اين عقيده هستند كه حتي در زمان جنگ نيز اگر فردي اسير گردد، همچنان حق منّ و فداء و بردگي علاوه بر قتل، براي امام محفوظ می باشد (همان، ص85).

بر اساس حقوق بین‌الملل بشر­دوستانه، به محض شناسایی اسرای جنگی بایستی مشخصات آنها مانند هویت و درجه­ی آنان ثبت گردد؛ اسراء به محض ثبت بایستی بدون فوت ­وقت به مناطق غیر­جنگی اعزام و در اماكن مجهز به امكانات بهداشتی نگهداری شده و با آنان رفتار انسانی اعمال گردد، این رفتار بایستی بدون تبعیض نسبت به كلیه­ی اسراء انجام پذیرد. فقط ممكن می باشد اولویت‌هایی بر اساس درجه، جنسیت، وضعیت جسمانی و سن اسیر اعمال گردد كه این اولویت‌ها مشروع بوده و تبعیض محسوب نمی‌گردد. رفتار انسانی با اسیران، هر گونه اقدام انتقام‌جویانه و خشونت­بار، شكنجه، مثله­كردن، ایجاد رعب و وحشت، انجام آزمایشات پزشكی­، توهین و تحقیر را ممنوع می‌سازد (ممتاز، 1377، ص44).

در این پایان نامه قصد داریم مطالعه نماییم در فقه اسلام و حقوق بین الملل چه زمانی کشتن اسیر جایز می باشد و چه شرایطی دارد؟ و اینکه اگر اسیر قصد فرار داشت چه حکمی بر او جاری می باشد؟ و همچنین وضعیت زنان و کودکان و سالخوردگانی که اسیر شده اند چیست؟

 

1-1-2- پرسش‌های پژوهش

  • در فقه اماميه اسير جنگي داراي چه حقوقي می باشد؟
  • در حقوق بين الملل اسير جنگي داراي چه حقوقي می باشد؟
  • چه تفاوت و شباهت‌هايي ميان حقوق اسير جنگي در حقوق بين الملل عمومي و فقه اماميه هست؟

1-1-3- فرضیه‌های پژوهش

1.      در اسلام اسیر جنگی دارای حقوقی زیرا حق غذا، وسیله نقلیه، کرامت انسانی و تکریم، مداوا، اصلاح و تربیت و … می‌باشد.

2.      در حقوق بین الملل اسیر دارای حقوقی زیرا رفتر انسانی، حفظ و نگهداری، اشتغال به کار اسیرن، مصونیت اموال شخصی، آزادی در انجام فرایض مذهبی و … می باشد.

3.      حقوق اسيران جنگي در فقه اماميه نسبت به حقوق بين الملل در موارد رفتار انساني و امكانات انساني و بهداشتي اسير تقريبا مشابه و در موارد عدم تحميل فشار و شكنجه اسير متفاوت می باشد.

1-1-4- اهداف پژوهش

  1. مقايسه جايگاه حقوقي اسير در حقوق بين الملل عمومي و فقه اماميه.
  2. بررسي وظايف فقهي و حقوقي مسلمانان (فقه اماميه) در خصوص اسير جنگي.
  3. بررسي حقوقي وظايف سازمان‌هاي بين المللي حقوقي در خصوص اسير جنگي.

تعداد صفحه :147

قیمت : 14700تومان